راهنمای جامع استانداردها و مشخصات لوله‌کشی مس و آلیاژهای مس

Project Description

راهنمای جامع استانداردها و مشخصات لوله‌کشی مس و آلیاژهای مس (Copper Piping Engineering Standards & Specifications Guide)

مراجع فنی, مشخصات راهنما در زمینه لوله‌کشی

این مشخصات راهنما با هدف کمک به افرادی تدوین شده است که در نگارش مشخصات فنی و اسناد ساخت‌وساز مرتبط با استفاده از محصولات سیستم‌های لوله‌کشی مسی و آلیاژهای مس فعالیت دارند. این راهنما شامل اطلاعات پایه در خصوص استانداردهای مرتبط با تولید محصولات و موادِ سیستم‌های لوله‌کشی مسی و آلیاژی، ابعاد، سختی‌ها و پیکربندی‌های قابل ارائه مطابق با این استانداردها، متداول‌ترین تکنولوژی‌های مورد استفاده برای اتصال لوله/تیوپ و اتصالات ذکرشده در استانداردها، الزامات نصب سیستم و حداقل توصیه‌ها برای تمامی موارد فوق در طیف گسترده‌ای از سیستم‌های لوله‌کشی ساختمان می‌باشد.

 

بخش 1 – کلیات

این بخش شامل اطلاعات مربوط به استانداردهای ذکرشده در سراسر مشخصات راهنما، مقررات تضمین کیفیت برای نصب سیستم لوله‌کشی و الزامات مربوط به تحویل، انبارش و جابه‌جایی مواد اشاره‌شده است. بخش عمده‌ای از بخش 1 را بخش 1.1 تشکیل می‌دهد که فهرستی از رایج‌ترین استانداردهای مرتبط با تولید محصولات و موادِ سیستم‌های لوله‌کشی مسی و آلیاژهای مس را ارائه می‌کند. این استانداردها توسط نهادهای زیر تدوین یا منتشر شده‌اند:

1.1 – استانداردها و مراجع معتبر

• استانداردهای بین‌المللی ASTM
  (ASTM International – نام پیشین: انجمن آمریکایی آزمون و مواد)
• مؤسسه ملی استانداردهای آمریکا (ANSI)
• انجمن آمریکایی جوشکاری (AWS)
• انجمن بین‌المللی ASME
  (ASME International – نام پیشین: انجمن آمریکایی مهندسان مکانیک)
• انجمن ملی حفاظت در برابر آتش (NFPA)
• انجمن استانداردسازی تولیدکنندگان (MSS)
• انجمن گازهای فشرده (CGA)
• انجمن بین‌المللی ASSE
  (ASSE International – نام پیشین: انجمن آمریکایی مهندسی بهداشت)

محتوای این بخش در تعیین این موضوع کاربرد دارد که آیا مواد یا محصولاتی که برای استفاده در سیستم لوله‌کشی پیشنهاد شده‌اند مطابق با یک استاندارد معتبر و شناخته‌شده ملی تولید شده‌اند یا خیر. همچنین، این اطلاعات کمک می‌کند مشخص شود آیا می‌توان یک جزء دارای استاندارد شناخته‌شده را به‌صورت عمومی به عنوان جایگزین برای یک مؤلفه پیشنهادی مشخص نمود.

استانداردهای ASTM International: مشخصات استاندارد برای …

• ASTM B 32 – فلز لحیم.
• ASTM B 75 – لوله مسی بدون درز.
• ASTM B 88 – لوله مسی بدون درز مخصوص مصارف آب‌رسانی.
• ASTM B 280 – لوله مسی بدون درز برای خدمات تأسیسات تهویه مطبوع و تبرید.
• ASTM B 306 – لوله مسی فاضلابی (DWV).
• ASTM B 584 – ریخته‌گری‌های ماسه‌ای آلیاژهای مس برای کاربردهای عمومی.
• ASTM B 813 – روان‌سازهای مایع و خمیری برای لحیم‌کاری لوله‌ها و اتصالات مسی و آلیاژهای مس.
• ASTM B 819 – لوله مسی بدون درز برای سیستم‌های گازهای طبی.
• ASTM B 828 – روش استاندارد جهت ایجاد اتصالات موئینگی از طریق لحیم‌کاری لوله‌ها و اتصالات مسی و آلیاژ مس.
• ASTM B 837 – لوله مسی بدون درز برای سیستم‌های توزیع گاز طبیعی و گاز مایع (LP).
• ASTM A 47 – قطعات ریخته‌گری آهن‌ماله‌ای فریتی.
• ASTM A 536 – قطعات ریخته‌گری آهن نشکن.

استانداردهای ANSI / انجمن جوشکاری آمریکا (AWS)

• ANSI/AWS A5.8 – مشخصات فلزات پرکننده برای لحیم‌کاری سخت (Brazing).
• ANSI/AWS A5.31 – مشخصات روان‌سازها برای لحیم‌کاری و لحیم سخت.
• ANSI/AWS B2.2 – استاندارد رویه‌ها و تأیید عملکرد فرآیندهای لحیم‌کاری سخت.
• ANSI/AWS C3.4 – مشخصات لحیم‌کاری شعله‌ای.

استانداردهای ASME International

• ASME B1.20.1 – رزوه‌های لوله، کاربرد عمومی (اینچی).
• ASME B16.18 – اتصالات فشاری (فیتینگ) آلیاژ مس ریخته‌گری برای اتصالات فشار-لحیمی.
• ASME B16.21 – واشرهای تخت غیر فلزی برای فلنج‌های لوله.
• ASME B16.22 – اتصالات فشار-لحیمی ساخته شده از مس و آلیاژهای مس.
• ASME B16.23 – اتصالات تخلیه (DWV) ریخته‌گری آلیاژ مس برای اتصالات لحیمی.
• ASME B16.24 – فلنج‌ها و اتصالات فلنجی ریخته‌گری آلیاژ مس، کلاس‌های 150 تا 2500.
• ASME B16.26 – اتصالات ریخته‌گری آلیاژ مس برای لوله‌های مسی پَخ‌خورده.
• ASME B16.29 – اتصالات تخلیه لحیمی ساخته‌شده از مس و آلیاژ مس (DWV).
• ASME B16.50 – اتصالات فشار-لحیم سخت از مس و آلیاژهای مس.
• ASME B16.51 – اتصالات پرسی (Press-Connect) ساخته‌شده از مس و آلیاژهای مس.
• ASME B31.1 – لوله‌کشی نیروگاهی.
• ASME B31.5 – لوله‌کشی سیستم‌های تبرید.
• ASME B31.9 – لوله‌کشی خدمات ساختمانی.
• ASME Section IX – کد مخازن و دیگ‌های بخار – بخش IX: صلاحیت فرایندهای جوشکاری و لحیم‌کاری سخت.

استانداردهای انجمن ملی حفاظت در برابر آتش (NFPA)

• NFPA 13 – استاندارد نصب سیستم‌های اسپرینکلر.
• NFPA 13D – استاندارد نصب سیستم‌های اسپرینکلر در خانه‌های یک و دو خانواده و خانه‌های سیار.
• NFPA 13R – استاندارد نصب اسپرینکلر برای ساختمان‌های مسکونی تا ارتفاع چهار طبقه.
• NFPA 14 – استاندارد نصب سیستم‌های لوله‌ستون (Standpipe) و شیلنگ آتش‌نشانی.
• NFPA 14A – روش توصیه‌شده برای بازرسی، آزمون و نگهداری سیستم‌های لوله‌ستون.
• NFPA 25 – استاندارد بازرسی، آزمون و نگهداری سیستم‌های حفاظت آتش مبتنی بر آب.
• NFPA 54 – کد ملی گاز سوختی.
• NFPA 99 – استاندارد تأسیسات مراقبت‌های درمانی.

استانداردهای MSS – انجمن استانداردسازی تولیدکنندگان

• MSS-SP-58 – آویزها و ساپورت‌های لوله: مواد، طراحی و ساخت.
• MSS-SP-69 – آویزها و ساپورت‌های لوله: انتخاب و کاربرد.
• MSS-SP-73 – اتصالات لحیم‌سخت نقره برای اتصالات لحیمی ساخته و ریخته‌گری‌شده.
• MSS-SP-89 – روش‌های ساخت و نصب آویزها و ساپورت‌های لوله.

استانداردهای انجمن گازهای فشرده (CGA)

•  دستورالعمل پاک‌سازی تجهیزات مورد استفاده در خدمات اکسیژن.

استانداردهای ASSE International

• ANSI/ASSE 1061 – اتصالات فشاری (Push-Fit).

1.2 – تضمین کیفیت

• فرآیندها، رویه‌ها و اپراتورهای لحیم‌کاری لوله‌های مسی و آلیاژ مس باید طبق ASTM B 828 تأیید صلاحیت شوند.
• فرآیندهای لحیم‌کاری سخت برای لوله‌های مسی و آلیاژ مس باید مطابق ANSI/AWS C3.4 تأیید شوند.
• رویه‌های لحیم‌کاری سخت و صلاحیت عملکرد اپراتور باید براساس بخش IX کد ASME مخازن و دیگ‌های بخار یا استاندارد AWS B2.2 مورد تأیید قرار گیرد.

1.3 – تحویل، انبارش و جابه‌جایی

• لوله‌ها و تیوب‌هایی که طبق استاندارد مربوطه باید تمیز و درپوش‌گذاری‌شده باشند، باید با درپوش‌های کارخانه‌ای به محل پروژه تحویل داده شوند. درپوش‌ها در طول حمل‌ونقل، انبارش و جابه‌جایی باید حفظ شوند تا از آسیب انتهای لوله و ورود گردوغبار، آلودگی و رطوبت جلوگیری گردد.
• لوله‌ها و تیوب‌های انبار‌شده باید از رطوبت و آلودگی محافظت شده و بالاتر از سطح زمین نگهداری شوند. هنگام انبارش داخل ساختمان، بار واردشده نباید از ظرفیت سازه‌ای کف تجاوز کند.
• اتصالات، فلنج‌ها و قطعات ویژه سیستم لوله‌کشی باید در برابر رطوبت و آلودگی محافظت شوند.

 بخش 2: محصولات

2.1 – لوله و اتصالات لوله

در این مشخصات، واژه‌های لوله (Pipe) و اتصالات لوله همچنین شامل تیوب‌ها (Tube) و اتصالات تیوب می‌شوند.

رزوه لوله:
استاندارد رزوه‌های مخروطی لوله مطابق ASME B1.20.1 برای لوله‌ها و اتصالات رزوه‌دار کارخانه‌ای.

2.2 – لوله‌ها و تیوب‌ها

کاربرد انواع لوله‌ها، تیوب‌ها، مواد و روش‌های اتصال مورد نیاز برای مصارف مختلف سیستم‌های لوله‌کشی در بخش 4 – کاربردهای سیستم‌های لوله‌کشی تعیین شده است.

لوله مسی سخت (Hard Copper Tube – Drawn Temper)

• ASTM B 75 – شماره UNS: C12200، سخت‌کشیده، بدون درز، ضخامت دیواره طبق مشخصات.
• ASTM B 88 – انواع K، L و M، سخت‌کشیده، بدون درز.
• ASTM B 280 – نوع ACR، سخت‌کشیده، بدون درز، مناسب تهویه مطبوع و تبرید.
• ASTM B 306 – نوع DWV، سخت‌کشیده، بدون درز.
• ASTM B 819 – انواع K و L، سخت‌کشیده، برای گازهای طبی.
• ASTM B 837 – نوع GAS، سخت‌کشیده، مناسب سیستم‌های گاز طبیعی و گاز مایع.

لوله مسی نرم (Soft Copper Tube – Annealed Temper)

• ASTM B 75 – شماره UNS: C12200، آنیل‌شده، بدون درز، ضخامت دیواره طبق مشخصات.
• ASTM B 88 – انواع K و L، آنیل‌شده، بدون درز.
• ASTM B 280 – نوع ACR، آنیل‌شده، بدون درز.
• ASTM B 837 – نوع GAS، آنیل‌شده، بدون درز.

2.3 – اتصالات لوله و تیوب

• اتصالات فشاری لحیمی مسی (Wrought Copper, Solder-Joint Pressure Fittings): مطابق ASME B16.22
• اتصالات ریخته‌گری آلیاژ مس، لحیمی فشار: مطابق ASME B16.18
• اتصالات انتهای شیاردار مسی: ساخته‌شده از لوله مسی بدون درز ASTM B 75
• اتصالات انتهای شیاردار آلیاژ مس ریخته‌گری: مطابق ASTM B 584
• کوپلینگ‌های مکانیکی: بدنه ریخته‌گری از آهن نشکن ASTM A 536 یا آهن ماله‌ای ASTM A 47
• اتصالات تخلیه DWV مسی سخت: مطابق ASME B16.29
• اتصالات تخلیه DWV آلیاژ مس ریخته‌گری: مطابق ASME B16.23
• فلنج‌های آلیاژ مس ریخته‌گری: مطابق ASME B16.24، کلاس 150 و 300
• یونیون‌های آلیاژ مسی سخت: مطابق ASME B16.22
  • بدنه آلیاژ مس سخت، مقطع شش‌ضلعی، اتصال رزوه‌ای یا لحیمی
  • رزوه‌ها مطابق ASME B1.20.1
• یونیون‌های آلیاژ مس ریخته‌گری: مطابق ASME B16.18
  • شامل اتصال گوی-وکاسه‌ای (Ball-and-Socket)، سطح تماس فلز–به–فلز، رزوه یا لحیم
• اتصالات فلر (Flare Fittings): مطابق ASME B16.26
• اتصالات فشار–لحیم سخت: مطابق ASME B16.50
• اتصالات پرس–کانکت (Press-Connect): مطابق ASME B16.51
• اتصالات Push-Fit: مطابق ANSI/ASSE 1061

اتصالات مکانیکی بدون استفاده از فیتینگ‌ها

انشعابات مکانیکی (Mechanically Formed Outlets)

• باید مطابق دستورالعمل مکتوب سازنده اجرا شود.
• ارتفاع لبه اتصال حداقل سه برابر ضخامت دیواره تیوب فرعی باشد.
• شاخه باید مطابق انحنای تیوب اصلی برش خورده و از نفوذ بیش از حد جلوگیری شود.
• محل نچ‌ها باید روی شاخه علامت‌گذاری شود تا امکان بازرسی بصری پس از لحیم‌سخت وجود داشته باشد.
• تمام اتصالات باید براز (Brazed) شوند.
• فلزات پرکننده باید مطابق مقاله 2.4 – مواد اتصال باشند.

کوپلینگ‌های مکانیکی شکل‌داده‌شده

• انتهای تیوب با ابزار مخصوص گشاد شده و مثل فنجان فیتینگ لحیمی فرم داده می‌شود.
• ابعاد فنجان باید حداقل معادل الزامات ASME B16.22 باشد.
• اگر عمق فنجان کمتر باشد، باید حداقل سه برابر ضخامت دیواره باشد و اتصال براز گردد.

2.4 – مواد اتصال

واشر فلنج لوله

• باید مناسب شرایط شیمیایی و حرارتی سیال و محیط باشد.
• مطابق ASME B16.21
• نوع تخت، غیرآزبستی، تمام‌سطح، برای فلنج‌های کلاس 150 و 300
• حداکثر ضخامت 1/8 اینچ مگر اینکه مشخصات دیگری تعیین شود.

واشر کوپلینگ‌های مکانیکی

• باید کل بدنه کوپلینگ را از تماس با سیال جدا کند تا از خوردگی گالوانیکی جلوگیری شود.

فلزات پرکننده لحیم (Solder Filler Metals)

مطابق ASTM B 32

آلیاژهای مجاز (بدون سرب یا کم‌سرب)

(حداکثر سرب: 0.10% تا 0.20%)

• Sn95 – Ag5
• Sn94 – Ag6
• Sb5 – Sn95 / Sb5
• Alloy E – Sn95 / Cu5
• HA – Sn-Sb-Ag-Cu-Zn
• HB – Sn-Sb-Ag-Cu-Ni
• HN – Sn-Ag-Cu
• AC – Sn-Ag-Cu-Bi
• OA – Sn-Ag-Cu-Bi
• TC – Sn-Cu-Ni-Ag-Se
• AM – Sn-Sb-Ag-Cu
• WS – Sn-Sb-Ag-Cu

ممنوعیت‌ها

استفاده از لحیم‌هایی با بیش از 0.20% سرب در سیستم آب شرب کاملاً ممنوع است.
لحیم Sn50 (50% قلع–50% سرب) فقط در سیستم‌های غیرآب‌ شرب و در صورت مجاز بودن کدهای محلی قابل استفاده است.

فلزات پرکننده براز (Brazing Filler Metals)

مطابق ANSI/AWS A5.8

سری BCuP – مقرون‌به‌صرفه و مناسب لوله‌کشی عمومی

• BCuP-2
• BCuP-3
• BCuP-4
• BCuP-5
• BCuP-6
• BCuP-7

سری BAg – آلیاژهای نقره (در کاربردهای خاص)

توجه: برخی آلیاژها حاوی کادمیوم هستند و استفاده از آن‌ها نیازمند تهویه مناسب و تجهیزات تنفسی است.

آلیاژهای حاوی کادمیوم

• BAg-1
• BAg-1a
• BAg-2
• BAg-2a

آلیاژهای بدون کادمیوم – پرکاربرد

• BAg-5
• BAg-7 (جایگزین BAg-1)

آلیاژهای کم‌کاربردتر

• BAg-6
• BAg-8
• BAg-20
• BAg-28
• BAg-34

فلزات پرکننده غیر استاندارد (Proprietary) در صورت استفاده مطابق دستورالعمل سازنده، مجاز هستند.

روان‌سازهای لحیم‌کاری و براز (Fluxes)

محدودیت‌ها

• هرگونه فلاکس با بیش از 0.20% سرب در سیستم آب شرب ممنوع است.

فلاکس‌های لحیم‌کاری (Soldering Fluxes)

• مطابق ASTM B 813 — نوع مایع یا خمیری

فلاکس‌های براز (Brazing Fluxes)

• مطابق ANSI/AWS A5.31 — نوع FB3-A یا FB3-C

نکته مهم

در صورتی‌که لوله و اتصالات از جنس مس سخت بوده و فلز پرکننده سری BCuP باشد، استفاده از فلاکس ضروری نیست.

بخش 3 – اجرا (Execution)

این بخش شامل روش‌ها و دستورالعمل‌های مجاز برای نصب سیستم‌های لوله‌کشی مس و آلیاژهای مس مطابق این مشخصات راهنما است. موارد ارائه‌شده در این بخش شامل:

• روش‌های نصب و تکنیک‌های تأییدشده در کارگاه
• اتصالات میدانی جایگزین (Alternate Field-Fabricated Fittings/Connections) که امکان استفاده از آن‌ها به‌جای اتصالات استاندارد وجود دارد
• الزامات ساخت اتصالات لوله‌ای
• مقررات مربوط به حفاظت از لوله‌ها در برابر آسیب، خوردگی یا شرایط محیطی
• فواصل مجاز برای نصب آویزها و ساپورت‌های لوله (Hanger & Support Spacing)

همچنین در این بخش، بخش 3.3 – کاربردهای لوله و اتصالات (Pipe and Fitting Applications) ارائه شده است. این قسمت استانداردهای رایج لوله/تیوب را با استانداردهای اتصالات سازگار تطبیق داده و گزینه‌های مجاز برای اتصال آن‌ها را معرفی می‌کند.

گزینه‌های ذکرشده در بخش 3.3 بر اساس معیارهای زیر تدوین شده‌اند:

• سایزهای تجاری و موجود در بازار برای لوله/تیوب و اتصالات
• در نظر گرفتن قابلیت دسترسی متریال با توجه به ویژگی‌های فنی همچون:
  • سختی (Temper)
  • نوع یا کلاس لوله (Type/Schedule)

این بخش اطمینان می‌دهد که انتخاب لوله، اتصالات و روش اتصال، با استانداردهای صنعتی و محصولات موجود در بازار کاملاً سازگار باشد.

مشخصات راهنما در لوله‌کشی

3.1 – سیستم‌های لوله‌کشی – الزامات عمومی

لوله‌کشی را مطابق موارد زیر اجرا کنید:

موقعیت‌ها و آرایش کلی:
نقشه‌ها (پلان‌ها، شماتیک‌ها و دیاگرام‌ها) موقعیت و آرایش کلی سیستم‌های لوله‌کشی را نشان می‌دهند. این موقعیت‌ها و آرایش‌ها، مبنای تعیین سایز لوله، محاسبه افت اصطکاک، انبساط، انتخاب پمپ و سایر ملاحظات طراحی بوده‌اند. لوله‌کشی را مطابق موقعیت‌های نشان‌داده‌شده نصب کنید، مگر در مواردی که تغییر آرایش در نقشه‌های هماهنگی (Coordination Drawings) مورد تأیید قرار گرفته باشد.

• لوله‌کشی را با شیب مشخص‌شده نصب کنید.
• اجزایی با رده فشار برابر یا بالاتر از فشار کاری سیستم نصب نمایید.
• لوله‌کشی را بدون شکم‌دادگی، خم ناخواسته و تاخوردگی اجرا کنید.
• در لوله مسی سخت‌کشیده، از اتصالات برای تغییر مسیر و ایجاد انشعاب استفاده کنید. در صورت تأیید، تغییر مسیر می‌تواند با خم‌کاری لوله‌های نوع K و L نیز انجام شود. لوله نوع M نباید خم شود. ایجاد انشعاب می‌تواند با استفاده از سه‌راهی‌ها/خروجی‌های مکانیکی تأییدشده نیز انجام شود.

انشعابات مکانیکی شکل‌داده‌شده (Mechanically Formed Outlets):

• انشعابات سه‌راهی/خروجی باید مطابق دستورالعمل مکتوب استاندارد سازنده ساخته شوند.
• انشعاب مکانیکی باید لبه (Collar) با ارتفاعی حداقل برابر سه برابر ضخامت دیواره تیوب انشعابی داشته باشد.
• شاخه باید طوری شیار و برش بخورد که با انحنای داخلی لوله عبوری (Run) منطبق بوده و با ایجاد برآمدگی یا محدودیت، از نفوذ بیش از حد آن به داخل لوله اصلی و ایجاد انسداد در مسیر جریان جلوگیری شود.
• تیوب انشعابی باید به‌گونه‌ای دیمپل (یا علامت‌گذاری) شود که محل نچ‌ها نسبت به لوله اصلی مشخص باشد. این علامت باید در فاصله‌ای مناسب از وجه اتصال قرار گیرد تا پس از براز شدن اتصال، امکان بازرسی بصری وجود داشته باشد.
• تمامی اتصالات ساخته‌شده با این روش باید براز (Brazed) شوند.
• فلزات پرکننده براز باید مطابق الزامات مقاله 2.4 – «مواد اتصال» باشند.

کوپلینگ‌های مکانیکی شکل‌داده‌شده (Mechanically Formed Couplings):

• کوپلینگ‌هایی که با گشادکردن انتهای یک تیوب به شکل فنجان اتصال لحیمی ساخته می‌شوند، مجاز هستند.
• این عمل باید با استفاده از ابزار مخصوص و طبق دستورالعمل مکتوب سازنده ابزار انجام گیرد.
• فنجان اتصال تشکیل‌شده باید الزامات ابعادی ASME B16.22 را برای اتصالات لحیمی برآورده کند یا از آن فراتر رود.
• فلزات پرکننده لحیم باید مطابق الزامات مقاله 2.4 – «مواد اتصال»، بند مربوط به لحیم باشند.
• درصورتی‌که عمق فنجان کمتر از مقدار موردنیاز در ASME B16.22 برای اتصالات لحیمی باشد، استفاده از آن مجاز است، مشروط بر اینکه عمق آن حداقل سه برابر ضخامت دیواره تیوب بوده و اتصال به‌صورت براز اجرا شود.
• فلزات پرکننده براز باید مطابق الزامات مقاله 2.4 – «مواد اتصال»، بند مربوط به براز باشند.

ساخت اتصالات لوله (Piping Joint Construction)

اتصال لوله/تیوب و اتصالات به‌صورت زیر انجام شود:

• سر لوله و تیوب را پخ‌زنی (Ream) کرده و پلیسه‌های داخلی و خارجی را حذف کنید تا قطر داخلی کامل و سطح خارجی صاف و عاری از پلیسه حاصل شود.
• پوسته اکسیدی، سرباره، گردوغبار و آلودگی را از سطح داخلی و خارجی لوله، تیوب و اتصالات پیش از مونتاژ تمیز کنید.

اتصالات لحیمی (Soldered Joints):

• مطابق ASTM B 828 اجرا شوند.

اتصالات براز (Brazed Joints):

• مطابق ANSI/AWS C3.4 اجرا شوند.

اتصالات رزوه‌ای (Threaded Joints):

• پس از رزوه‌کاری، انتهای لوله را پخ‌زنی کنید تا پلیسه‌ها حذف و قطر داخلی کامل بازگردانده شود.
• در زمان نصب:
  • طول رزوه داخلی اتصالات یا انتهای شیرها و نزدیکی نشیمن داخلی را در نظر بگیرید تا میزان نفوذ رزوه لوله به‌درستی تعیین شود.
  • نوار تفلون یا خمیر رزوه مناسب را روی رزوه‌های خارجی لوله اعمال کنید (به‌جز در مواردی که رزوه خشک (Dryseal) مشخص شده باشد).
  • رزوه‌ها را هنگام مونتاژ هم‌محور کنید.
  • اتصال را با آچار و آچار پشتیبان، طبق نیاز، سفت کنید.

رزوه‌های معیوب:

• از لوله یا اتصالات دارای رزوه خورده، فاسد یا آسیب‌دیده استفاده نکنید.

اتصالات فلنجی (Flanged Joints):

• سطوح فلنج‌ها باید موازی تنظیم شوند.
• جنس، اندازه، نوع و ضخامت مناسب واشر را بر اساس شرایط کاری انتخاب کنید.
• واشر باید به‌صورت هم‌مرکز در بین فلنج‌ها قرار گیرد.
• پیچ‌ها را به‌صورت متقارن و مرحله‌ای سفت کنید تا تماس اولیه فلنج و واشر تا حد امکان تخت و یکنواخت باشد.
• در صورت لزوم، از روانکار مناسب روی رزوه پیچ‌ها استفاده کنید.
• وقتی مقادیر گشتاور سفت‌کردن فلنج مشخص شده باشد، پیچ‌ها باید با آچار گشتاور، تا مقادیر تعیین‌شده سفت شوند.

اتصالات مکانیکی (Mechanical Joints):

• اتصالات تیوب مسی شیارخورده و فیتینگ‌های شیاردار باید با کوپلینگ، واشر، روانکار و پیچ مطابق دستورالعمل مکتوب سازنده کوپلینگ و فیتینگ مونتاژ شوند.
• لبه‌های شیاردار روی تیوب مسی و آلیاژ مس باید صرفاً به روش رول‌فرم و با استفاده از ابزار شیارزنی غلطکی مناسب ایجاد شوند، به‌گونه‌ای که شیار حاصل با مشخصات سازنده کوپلینگ و فیتینگ مطابقت داشته باشد.
• استفاده از روش‌های شیارزنی برشی (Cut Grooving) روی لوله و تیوب مسی و آلیاژهای مس مجاز نیست.

اتصالات فلر (Flared Tube Joints):

• اتصالات فلر لوله مسی باید با استفاده از اتصالات آلیاژ مس ریخته‌گری منطبق با ASME B16.26 انجام شود.
• انتهای فلر شده تیوب مسی باید از نوع فلر 45 درجه بوده و با ابزار فلر مخصوص این کار ساخته شود.
• پیش از فلرکردن، تیوب آلیاژ مس باید جهت حذف پلیسه‌های داخلی و خارجی و بازگرداندن قطر داخلی کامل و سطح خارجی صاف، پخ‌زنی شود.

اتصالات پرس-کانکت (Press-Connect Joints):

• اتصالات پرسی باید مطابق دستورالعمل مکتوب سازنده فیتینگ و با استفاده از ابزار پرس و فک‌های تأییدشده برای همان سیستم، اجرا شوند.
• تیوب آلیاژ مس باید پیش از اتصال، به‌صورت مکانیکی تمیز و پخ‌زنی شود تا تمامی پلیسه‌های داخلی و خارجی حذف و قطر داخلی کامل و سطح خارجی پخ‌شده و صاف گردد.

اتصالات Push-Fit:

• اتصالات Push-Fit باید مطابق دستورالعمل مکتوب سازنده فیتینگ اجرا شوند.
• تیوب آلیاژ مس باید مانند بالا تمیز و پخ‌زنی شود تا قطر داخلی کامل و سطح خارجی صاف و پخ‌شده فراهم شود.

اتصالات لوله‌کشی (Piping Connections)

مگر در مواردی که به‌طور خاص خلاف آن ذکر شده باشد:

• در سیستم‌های لوله‌کشی مسی، در مجاورت هر شیر رزوه‌ای و هر اتصال رزوه‌ای تجهیزات، از تبدیل‌های لحیمی به نررزوه‌ای یا یونیون‌های لحیمی به نررزوه‌ای مطابق ASME B16.18 یا ASME B16.22 استفاده کنید.
• در مجاورت هر شیر فلنجی و اتصال فلنجی تجهیزات در سیستم لوله‌کشی مسی، از فلنج‌های آلیاژ مسی ریخته‌گری مطابق ASME B16.24 استفاده کنید.

حفاظت از لوله‌کشی (Piping Protection)

مگر در مواردی که خلاف آن تصریح شده باشد:

• برای لوله‌های مسی و آلیاژ مس که از دیوار، کف، سقف یا جداکننده عبور می‌کنند، برای جبران انبساط و انقباض حرارتی باید تمهیدات مناسب فراهم شود؛ نظیر:
  • استفاده از نوار تأییدشده،
  • عایق لوله،
  • یا عبور لوله از درون غلاف (Sleeve) با قطر مناسب.
• در محل تماس لوله مسی و آلیاژ مس با سایر اجزای سازه‌ای، برای جلوگیری از سایش و خوردگی گالوانیکی باید لوله یا ساپورت با نوار تأییدشده، عایق یا روش دیگر مناسب، از تماس مستقیم جدا شود.
• در عملیات خاک‌ریزی روی لوله‌های مدفون، استفاده از خاکستر، آجر شکسته، نخاله، سنگ‌ریزه، قلوه‌سنگ یا هرگونه مصالحی که می‌تواند موجب آسیب مکانیکی یا تسریع خوردگی لوله شود ممنوع است.

3.2 – نصب آویزها و ساپورت‌ها (Hanger and Support Installation)

الزامات فاصله آویزها و قطر میل‌گرد بر اساس MSS-SP-69 می‌باشد. برای تأیید نهایی، به مقررات محلی لوله‌کشی، مکانیک یا ساختمان مراجعه شود.

نصب آویز برای لوله‌کشی افقی باید با حداکثر فواصل و حداقل قطر میل‌گرد مطابق جدول زیر انجام شود:

 

 

• لوله مسی عمودی، لوله مسی یا لوله برنجی باید در هر طبقه ساپورت شود.
• در نواحی دارای رطوبت زیاد، لوله یا ساپورت باید با نوار تأییدشده عایق یا از تماس مستقیم فلزات نامتجانس جدا شود تا از خوردگی گالوانیکی عضو نگهدارنده جلوگیری گردد.

3.3 – کاربرد لوله و اتصالات (Pipe and Fittings Applications)

فهرست زیر، ترکیب‌های مجاز لوله، اتصالات و روش‌ها و مواد اتصال برای سیستم‌های لوله‌کشی تحت پوشش این مشخصات را ارائه می‌کند. الزامات اختصاصی هر نوع سیستم لوله‌کشی در بخش 4 – کاربردهای سیستم‌های لوله‌کشی آمده است.

کلیه اندازه‌ها یا به‌صورت اندازه اسمی تیوب (NTS) یا قطر خارجی (OD) بیان شده‌اند.

اندازه 1/4 تا 8 اینچ (NTS)

لوله مسی با اتصالات لحیمی/براز (Copper Tube with Solder/Braze Joints)

لوله:
تیوب مسی بدون درز:

• ASTM B 88 یا B 75، نوع K یا L، تمپر آنیل‌شده
• ASTM B 88 یا B 75، نوع K، L یا M، تمپر سخت
• ASTM B 819، نوع K یا L، تمپر سخت

اتصالات:
اتصالات فشار لحیمی (Solder Joint Pressure Fittings):

• ASME B16.22 – آلیاژ مسی سخت (Wrought Copper Alloy)
• ASME B16.18 – آلیاژ مسی ریخته‌گری (Cast Copper Alloy)

اتصالات فشار براز (Brazed Joint Pressure Fittings):

• ASME B16.50 – آلیاژ مسی سخت یا مس/آلیاژ مس

اتصالات:

• اتصالات لحیمی: با فلزات پرکننده مطابق ASTM B 32 و طبق مقاله 2.4، بند C
• اتصالات براز: با فلزات پرکننده مطابق ANSI/AWS A5.8 و طبق مقاله 2.4، بند D

اندازه 1/4 تا 2 اینچ (NTS)

لوله مسی با اتصالات فلر (Copper Tube with Flared Joints)

لوله:
تیوب مسی بدون درز:

• ASTM B 88 یا B 75، نوع K یا L، تمپر آنیل‌شده

اتصالات:

• ASME B16.26 – اتصالات آلیاژ مس ریخته‌گری برای لوله مسی فلر شده

نوع اتصال:

• فلر (Flared)

اندازه 2 تا 6 اینچ (NTS)

لوله مسی با انتهای شیاردار و اتصالات مکانیکی (Copper Tube with Grooved Ends and Mechanical Joints)

لوله:
تیوب مسی بدون درز با انتهای شیارغلطکی:

• ASTM B 88 یا B 75، نوع K، L یا M، تمپر سخت
• ASTM B 306، نوع DWV، تمپر سخت

اتصالات:

• اتصالات انتهای شیاردار از مس سخت یا آلیاژ مس ریخته‌گری مطابق مقاله 2.3

نوع اتصال:

• کوپلینگ‌های مکانیکی مطابق مقاله 2.3

اندازه 1-1/4 تا 8 اینچ (NTS)

لوله مسی با اتصالات لحیمی/براز (Copper Tube with Solder/Braze Joints)

لوله:
تیوب مسی بدون درز:

• ASTM B 306، نوع DWV، تمپر سخت
• ASTM B 88 یا B 75، نوع K، L یا M، تمپر سخت

اتصالات:

• ASME B16.23 – اتصالات تخلیه لحیمی آلیاژ مس ریخته‌گری (DWV)

نوع اتصال:

• لحیمی: فلز پرکننده ASTM B 32 مطابق مقاله 2.4، بند C
• براز: فلز پرکننده ANSI/AWS A5.8 مطابق مقاله 2.4، بند D

اندازه 1-1/4 تا 4 اینچ (NTS)

لوله مسی با اتصالات لحیمی/براز (DWV)

لوله:
تیوب مسی بدون درز:

• ASTM B 306، نوع DWV، تمپر سخت
• ASTM B 88 یا B 75، نوع K، L یا M، تمپر سخت

اتصالات:
اتصالات تخلیه لحیمی DWV از آلیاژ مس:

• ASME B16.29 – آلیاژ مس سخت (Wrought)
• ASME B16.23 – آلیاژ مس ریخته‌گری (Cast)

نوع اتصال:

• لحیمی: ASTM B 32 مطابق مقاله 2.4، بند C
• براز: ANSI/AWS A5.8 مطابق مقاله 2.4، بند D

اندازه 3/8 تا 4-1/8 اینچ (OD)

لوله مسی با اتصالات لحیمی/براز (Type ACR)

لوله:

• ASTM B 280، نوع ACR، تیوب مسی بدون درز، تمپر سخت

اتصالات:
اتصالات فشار لحیمی:

• ASME B16.22 – آلیاژ مس سخت
• ASME B16.18 – آلیاژ مس ریخته‌گری

اتصالات فشار براز:

• ASME B16.50 – آلیاژ مس سخت

نوع اتصال:

• لحیمی: ASTM B 32 مطابق مقاله 2.4، بند C
• براز: ANSI/AWS A5.8 مطابق مقاله 2.4، بند D

اندازه 3/8 تا 1-5/8 اینچ (OD)

لوله مسی نوع ACR با اتصالات لحیمی/براز و فلر

لوله:

• ASTM B 280، نوع ACR، تیوب مسی بدون درز، تمپر سخت یا آنیل‌شده

اتصالات لحیمی/براز:

• فشار لحیمی: ASME B16.22 و ASME B16.18
• فشار براز: ASME B16.50

نوع اتصال:

• لحیمی: ASTM B 32 طبق مقاله 2.4، بند C
• براز: ANSI/AWS A5.8 طبق مقاله 2.4، بند D

لوله مسی با اتصالات فلر:

• لوله: ASTM B 280، نوع ACR، تمپر آنیل‌شده
• اتصالات: ASME B16.26 – اتصالات آلیاژ مس ریخته‌گری برای لوله فلر
• نوع اتصال: فلر

اندازه 1/8 تا 1-5/8 اینچ (OD)

لوله مسی نوع ACR با اتصالات لحیمی/براز و فلر

(مشابه بخش فوق، اما از 1/8 اینچ OD شروع می‌شود)

• لوله: ASTM B 280، نوع ACR، تمپر آنیل‌شده
• اتصالات لحیمی: ASME B16.22 / B16.18
• اتصالات براز: ASME B16.50
• لحیمی: ASTM B 32 طبق مقاله 2.4، بند C
• براز: ANSI/AWS A5.8 طبق مقاله 2.4، بند D
• فلر: تیوب ACR آنیل، با اتصالات ASME B16.26 و اتصال فلر

اندازه 3/8 تا 1-1/8 اینچ (OD)

لوله گاز (Type GAS) با اتصالات براز

لوله:

• ASTM B 837، نوع GAS، تیوب مسی بدون درز، تمپر سخت

اتصالات:

• فشار لحیمی: ASME B16.22 / B16.18
• فشار براز: ASME B16.50

نوع اتصال:

• براز: فلزات پرکننده سری BAg مطابق ANSI/AWS A5.8 و مقاله 2.4، بند D

اندازه 3/8 تا 7/8 اینچ (OD)

لوله گاز (Type GAS) با اتصالات براز و فلر

لوله:

• ASTM B 837، نوع GAS، تیوب مسی سخت یا آنیل‌شده

اتصالات:

• فشار لحیمی: ASME B16.22 / B16.18
• فشار براز: ASME B16.50

نوع اتصال:

• براز: فلزات پرکننده سری BAg مطابق ANSI/AWS A5.8 و مقاله 2.4، بند D

لوله گاز با اتصال فلر:

• لوله: ASTM B 837، نوع GAS، تمپر آنیل‌شده
• اتصالات: ASME B16.26 – اتصالات فلر آلیاژ مس ریخته‌گری
• نوع اتصال: فلر

اندازه 1/2 تا 2 اینچ (NTS)

لوله مسی با اتصالات پرسی (Press-Connect)

لوله:
تیوب مسی بدون درز:

• ASTM B 88 یا B 75، نوع K، L یا M، تمپر سخت

اتصالات:

• ASME B16.51 – اتصالات فشار پرسی از مس یا آلیاژ مس، ریخته‌گری یا سخت

نوع اتصال:

• Press-Connect

لوله مسی با اتصالات Push-Fit:

لوله:
تیوب مسی بدون درز:

• ASTM B 88 یا B 75، نوع K، L یا M، تمپر سخت

اتصالات:

• ASSE 1061 – اتصالات Push-Fit از مس یا آلیاژ مس، ریخته‌گری یا سخت

نوع اتصال:

• Push-Fit

اندازه 1/2 تا 4 اینچ (NTS)

لوله مسی با اتصالات Press-Connect

لوله:
تیوب مسی بدون درز:

• ASTM B 88 یا B 75، نوع K، L یا M، تمپر سخت

اتصالات:

• ASME B16.51 – اتصالات فشار پرسی از مس یا آلیاژ مس، ریخته‌گری یا سخت

نوع اتصال:

• Press-Connect